More about behaviour | Changing Ways | Increase impact with behavioural knowledge

Leer meer over gedrag 

Op zoek naar informatie over gedrag?

Update je kennis met behulp van deze artikelen.

  • Julie de Vaan

Wat je moet weten over gedrag en gedragsverandering

Bijgewerkt op: 7 apr.


Gedrag en gedragsverandering... Wat is dat nou precies? En wat moet of kun je ermee? We leggen in het kort uit hoe gedrag tot stand komt, waarom we bepaald gedrag vertonen, en hoe het principe van gedragsverandering werkt.


Hoe komt gedrag tot stand?

Dankzij duizenden jaren aan evolutie, werken de hersenen van mensen in grote lijnen allemaal op dezelfde manier. We hebben een hele set aan "knoppen" in ons hoofd. Het indrukken van die knoppen leidt tot bepaald gedrag.


Onze knoppen worden automatisch ingedrukt door allerlei signalen die we opvangen. Zo reageren we eigenlijk continu op de situatie waarin we ons bevinden. Dat is handig, omdat we niet altijd en overal in staat zijn of zin hebben om over elke keuze heel erg goed en lang na te denken. Onze knoppen helpen ons dus om de hele dag snel allerlei keuzes te maken zonder daar actief over na te denken. Maar het gedrag dat we vertonen, wordt op deze manier wel in grote mate beïnvloed door de situatie waarin we ons bevinden.


Waarom vertonen we bepaald gedrag?

Evolutionair gezien zijn de knoppen in ons hoofd heel handig: ze hielpen ons met overleven in de oertijd, en doen dat nu nog steeds. Ze waarschuwen ons, leiden ons en besparen ons veel tijd en energie.


Maar ondanks de knoppen in ons hoofd, blijven we mensen en geen machines. Soms werkt ons besturingssysteem niet optimaal en maken we de verkeerde keuzes. Dat komt omdat situaties veel sneller veranderen dan dat onze knoppen dat doen. Daardoor zijn situaties soms veel te ingewikkeld om simpelweg de juiste keuzes te maken op basis van onze knoppen. Of zijn keuzes die eerst gewenst waren, in de huidige situatie niet meer gewenst. Het updaten van ons besturingssysteem duurt heel lang. Zo blijven de oeroude knoppen in ons hoofd van invloed en zijn we niet altijd voorgeprogrammeerd om de beste keuzes te maken.

Een paar simpele voorbeelden:

  • De smaak zoet duidt evolutionair gezien op een energiebron voor het lichaam. Daarom hebben we een voorgeprogrammeerde voorkeur voor zoetigheid. Maar met de hoeveelheid suiker die tegenwoordig voorhanden is, is zoetigheid juist een boosdoener voor onze gezondheid. Toch blijven we ernaar snakken.

  • Toen we nog weinig voedsel als energie voor ons lichaam tot onze beschikking hadden, was energie besparen een belangrijke skill om te overleven. Hierdoor hebben we nog altijd vaak de voorkeur om “niks te doen”. We zijn liever lui dan moe. Daardoor hebben we vaak moeite met verandering, en kiezen we vaak voor de gemakkelijkste opties. Ongeacht of deze "default" het beste is.

  • Vroeger reisden mensen minder ver, en kwamen ze dus minder in aanraking met groepen met andere kenmerken (zoals geloofsovertuigingen of uiterlijke kenmerken). Kwam je wel met anderen in aanraking, wist je in eerste instantie niks over hun gebruiken en intenties. Daarom was de nodige voorzichtigheid geboden. Tegenwoordig reis je binnen een paar uur naar de andere kant van de wereld. Het is normaal om met mensen uit andere delen van de wereld in aanraking te komen, of om met mensen met andere kenmerken samen te leven. Toch bestempelen we deze mensen vaak nog als onbekend, eng en potentieel gevaarlijk.


Hoe werkt gedragsverandering?

Om gedrag te veranderen of mensen te helpen om de juiste keuzes te maken, wordt er vaak van uitgegaan dat we altijd en overal in staat zijn om de bewuste keuzes te maken. Om gedrag te veranderen, wordt daarom meestal ingezet op informatie, kennis of het benadrukken van de gevolgen van ons gedrag. Wanneer we heel goed in staat zijn om bewust en goed na te denken, zullen we dan inderdaad de ideale keuzes maken.


Maar vaak is dat niet het geval. Hebben we op het keuzemoment namelijk niet de nodige aandacht, intentie of cognitieve capaciteit om een hele bewuste te maken, dan zullen we op basis van onze knoppen en ons automatische besturingssysteem handelen. Als de situatie waarin we ons bevinden dan niet de juiste knoppen raakt, zullen we op de automatische piloot eerder de verkeerde keuzes maken.


De meest effectieve manier om gedrag te veranderen, is om de situatie zo in te richten dat deze de juiste knoppen raakt. Mensen zullen dan standaard het gewenste gedrag vertonen. Gedragsverandering gaat dan ook om het onderzoeken en begrijpen welke knoppen in ons hoofd belangrijk zijn bij gedrag, en hoe je deze knoppen in jouw situatie moet indrukken om naar bepaald gedrag te leiden. Met deze expertise kun je dus een situatie creëren die standaard het beste uit gedrag haalt.


Effectief en blijvend gedrag veranderen is ingewikkeld. Om dat gemakkelijker te maken, ontwikkelen wij Gedragskaarten. Hiermee maken we kennis uit de psychologie en gedragswetenschap overzichtelijk, behapbaar en toepasbaar. Lees hier meer.

106 weergaven

Gerelateerde posts

Alles weergeven