• Mats Postema

Gaan we na corona allemaal massaal ons gedrag veranderen?

Bijgewerkt: mei 27



Dat ligt eraan. Gedrag komt tot stand als gevolg van de interactie tussen de mens, omgeving en bron. De mens verandert niet zomaar in zo’n relatief korte tijd. Of ons gedrag na corona verandert, ligt er dus aan of de omgeving en de bron veranderen. Pas als dat zo is, dan verandert ons gedrag. Helaas gebeurt dat niet zomaar. Sterker nog, zoals we het nu zien, is de kans groot dat we binnen no-time weer in onze oude gewoontes vervallen. Maar dat hoeft niet zo te zijn! Een stukje verdieping: 


Motieven

Door duizenden jaren aan evolutie zijn mensen voorgeprogrammeerd met allerlei motieven. Afhankelijk van hoe die motieven geactiveerd worden door de situatie, laten mensen bepaald gedrag zien. Tienduizend jaar geleden was dat heel handig, omdat het ons hielp met overleven. Tegenwoordig leven we in een andere situatie, maar zijn dezelfde motieven wel nog van invloed. Hoewel we vaak denken dat mensen tegenwoordig rationele keuzes maken, laten we door de invloed van deze oeroude motieven soms gedrag zien dat niet logisch lijkt of zelfs ongewenst is. De motieven die er vroeger voor zorgden dat we makkelijk overleefden in groepen zorgen er vandaag bijvoorbeeld voor dat we het moeilijk vinden om lange tijd maar weinig verschillende mensen te zien. We willen er weer op uit, écht sociaal contact maken en onze oude gewoontes oppakken. 


Situatie

Een situatie delen we op in drie onderdelen die elk invloed hebben op gedrag: mens, omgeving en bron. 


Bij de mens horen motieven die te maken hebben met het individu. Dat zijn bijvoorbeeld attitude, kennis of een sociaal dilemma. Deze motieven zijn voor, tijdens en na corona vrij stabiel. Dit verklaart deels waarom precies de mensen die zich nooit echt aan de regels lijken te houden, zich ook nu niet aan de regels houden. Hoe simpel het ook klinkt: zo zijn deze mensen. (Wat overigens niet wil zeggen dat dit niet kan veranderen, want hun gedrag wordt net zo goed beïnvloed door de omgeving en de bron) Ook verklaren deze motieven waarom we het zo moeilijk vinden om niet toch elkaar op te zoeken: de meeste mensen hebben simpelweg een oeroude behoefte aan sociaal contact.  


Bij de omgeving horen motieven die te maken hebben met de fysieke, digitale en sociale situatie. Dat zijn bijvoorbeeld het gemak om bepaald gedrag te vertonen (doordat bepaalde faciliteiten aanwezig zijn) of een groepsnorm. Deze motieven verschillen enorm voor en tijdens de coronacrisis. Tijdens de coronacrisis zien we dat voor veel mensen de omgeving verandert: mensen werken thuis en blijven dichter bij huis. Veel fysieke omgevingen waar kleine ongewenste gedragingen worden uitgelokt, zoals te veel of ongezond eten en drinken of elke dag met de auto reizen, worden niet meer bezocht. Doordat de omgeving verandert, vertonen mensen dus ander gedrag. 


Aan de andere kant zien we dat de meeste sociale omgevingen gelijk blijven. Sociale verbanden blijven bestaan. Dat de sociale omgeving voor een groot deel gelijk blijft maar de fysieke omgeving verandert, biedt een verklaring voor het ongemakkelijk gevoel dat veel mensen hebben als zij anderen tegenkomen. Je wilt graag sociaal doen, maar de omgeving houdt je daarin tegen. 


Bij de bron horen motieven die te maken hebben met het accepteren van een veranderverzoek. Dat zijn bijvoorbeeld de ervaren autoriteit van de afzender of weerstand tegen een verzoek. In combinatie met de motieven van de mens, verklaart dit vaak waarom sommige mensen zich niet aan de maatregelen houden, maar de meesten wel. Vrijwel elke bron doet nu namelijk dezelfde verzoeken, bijvoorbeeld het verzoek om afstand te houden. Voor bijna iedereen geldt dus dat er wel een bron is waar diegene naar luistert. Alleen de enkeling die zich door maar weinig bronnen laat leiden, wijkt echt van de regels af. Dit biedt bijvoorbeeld een verklaring voor waarom sommige pubers het minder nauw met de maatregelen lijken te nemen. 


De situatie die bestaat uit mens, omgeving en bron bepaalt de manier waarop motieven geactiveerd worden. 


Gedrag = mens x omgeving x bron ​

Het is uiteindelijk de interactie tussen mens, omgeving en bron die bepaalt welk gedrag we vertonen. Omdat we de mens en bron in deze situatie moeilijk kunnen veranderen, is het dus afhankelijk van hoe de omgeving na corona wordt ingericht of we ander gedrag gaan vertonen. Anders gezegd betekent dat ook dat we heel snel terugvallen in onze oude patronen, als de overheid en grote organisaties de omgevingen waar ze invloed op hebben niet veranderen. De interactie tussen de mens, omgeving en bron zijn dan immers weer hetzelfde. 


Stel bijvoorbeeld dat een organisatie na corona hun kantoor of beleid niet anders inricht, dan is de kans groot dat medewerkers weer in hun oude patronen vervallen. Echter, als dezelfde organisatie er bijvoorbeeld voor kiest om videobellen (op kantoor) aantrekkelijk te maken, dan kunnen heel veel onnodige kilometers bespaard worden. Ook kan dezelfde organisatie geld beschikbaar stellen voor medewerkers om thuis een geschikte werkplek in te richten om zo een werk-privé balans te versoepelen. 

KvK: 58990895

Btw: NL853269488B01