• Julie de Vaan

Ook op de lange termijn files voorkomen, hoe doen we dat?

Bijgewerkt: sep 21



Files zijn al jarenlang een van de grootste ergernissen van Nederlanders in het verkeer. Hoewel sommige mensen de files al bijna voor lief nemen, blijft het voor velen een bron van irritatie en vraagt het veel van onze kostbare tijd. Nu de meeste van ons door de coronacrisis thuiswerken, zijn files voorlopig even verleden tijd. Een veelgehoorde uitspraak is dan ook: “die coronacrisis heeft ook een voordeel: minder reistijd en niet meer in de file staan. Nu heb ik na het werk tenminste wel tijd om nog boodschappen te doen!”. Dat wordt weer even wennen als we allemaal weer op kantoor gaan werken. Of kunnen we de situatie zo inrichten dat we ook op lange termijn files kunnen voorkomen? 


Minder files: een bijkomend voordeel of een lange termijn doel? 


De coronacrisis zorgt ervoor dat we massaal (noodgedwongen) thuiswerken. Dat is goed te zien op de Nederlandse wegen: er zijn bijna geen files meer. Dit zal voor bijna iedereen die normaal gesproken met de auto naar het werk gaat te merken zijn: óf je bent thuis aan het werk en hoeft niet meer terug te rijden (of beter gezegd: niet meer in de file te staan), óf je moet wel nog de weg op, maar bent dankzij de rust op de weg veel sneller thuis. 


Maar hoe kunnen we ervoor zorgen dat dit op de lange termijn ook zo blijft? Woon-werkverkeer terugdringen is hierbij de belangrijkste factor. Toch is de kans groot dat we na de coronacrisis weer terugvallen op onze oude gewoontes. Organisaties zullen dus actie moeten ondernemen als zij mensen willen blijven stimuleren om ook ná de versoepeling van de coronamaatregelen niet met de auto de spits in te gaan. Alleen op die manier kunnen we het fileprobleem tegengaan. 


Waarom we zelf niet altijd de beste keuze maken, maar ons laten leiden door de situatie


Maar hoe zorg je er als organisatie voor dat mensen prettig en effectief thuis kunnen en willen werken? Of dat mensen bijvoorbeeld vaker op de fiets naar hun werk willen gaan? Om gedrag te veranderen, wordt vaak ingezet op informatie. Je probeert mensen er bijvoorbeeld van te overtuigen dat het beter is om de spits met de auto te vermijden. Vaak zijn de effecten klein, en de volgende optie is belonen: mensen die de spits vermijden, krijgen hier bijvoorbeeld een vergoeding voor. Helaas zie je dat ook dit effect vaak klein is: juist de mensen die van deze regeling gebruik maken, zijn vaak de mensen die toch al van plan waren om vaker thuis te werken of de fiets te pakken. 


Bij dit soort maatregelen wordt ervan uitgegaan dat mensen altijd en overal in staat zijn om op basis van ratio de juiste keuzes te maken. We zouden dan altijd een goede afweging moeten kunnen maken tussen voor- en nadelen: als ik met de fiets ga, krijg ik meer lichaamsbeweging én een vergoeding. Dat lijkt een makkelijke keuze.  


De realiteit is echter anders: veel van onze keuzes worden meer onbewust gemaakt. En dat is eigenlijk maar goed ook, want anders zouden we de hele dag bezig zijn met nadenken over alle kleine keuzes die we op een dag maken. De situatie waarin we ons bevinden lokt altijd bepaalde keuzes uit. Maar als de situatie onbedoeld zo is ingericht dat we (onbewust) de keuze voor ongewenst gedrag maken, is dat natuurlijk niet zo handig. De uitdaging is daarom om de situatie zo in te richten dat deze gewenst gedrag uitlokt. Maar hoe richt je de situatie zo in dat mensen niet elke dag standaard uren in de file staan, maar vaker thuiswerken of de fiets pakken?


Gedrag veranderen door het optimaliseren van de situatie


Als het vakgebied van gedragsverandering makkelijk was, zou daar een eenduidig antwoord op zijn, maar helaas... Goed onderzoek is nodig om erachter te komen waarom mensen wel of niet tijdens de spits met de auto naar het werk gaan. Het is een combinatie van menselijke eigenschappen, aspecten uit de omgeving, aspecten van de bron die het verzoek voor een verandering doet, én praktische zaken, die uiteindelijk bepaalt of mensen wel of niet het gewenst gedrag vertonen. Pas als je de interactie tussen deze aspecten onderzoekt en begrijpt, kun je de situatie zo inrichten dat deze gewenst gedrag uitlokt. 


Dan zul je ook begrijpen dat één maatregel, zoals het belonen van reizen buiten de spits, er niet voor zorgt dat mensen op grote schaal en op lange termijn gedrag veranderen. Er zijn altijd andere aspecten die meespelen. Bijvoorbeeld: van wie komt het verzoek om de spits te vermijden? En geloven mensen dat dit verzoek oprecht is? Inconsistentie in de boodschap over thuiswerken vanuit het management kan ervoor zorgen dat mensen het zekere voor het onzekere nemen en toch maar naar kantoor komen. Of: maakt de omgeving het net zo makkelijk om de fiets te pakken dan de auto? Als de fietsenstalling verder van de ingang is dan de parkeerplaats, als er vanaf de fietsenstalling geen lift en een zware deur naar de ingang is, of als de fietsenstalling niet goed verlicht is en daarom in de wintermaanden grimmig is, zijn dit extra barrières die we meenemen in onze snelle, onbewuste afweging om met de fiets te gaan. 


Zo kunnen heel veel kleine, op het eerste oog onbelangrijke details grote invloed hebben op gedrag. Daarom onderzoeken we bij Changing Ways de volledige situatie, en kijken we wat je allemaal kunt doen om deze situatie te optimaliseren zodat deze gewenst gedrag uitlokt. 


Allemaal met tegenzin thuiswerken of in de regen op de fiets? Nee hoor. 


Natuurlijk merken we juist nu ook dat het ontzettend vermoeiend kan zijn om elke dag thuis te werken. Er zullen vast een heleboel mensen zijn die nu graag in de file zouden staan om hun collega’s weer even te kunnen zien, of om privé en werk weer te scheiden. En natuurlijk staan niet alle werkgevers te popelen om iedereen altijd thuis te laten werken, omdat het ten koste kan gaan van productiviteit, creativiteit en innovatie. En ook blijft fietsen in de regen vervelend, en wil je liever met droge kleren op het werk aankomen. 


Het doel van gedragsverandering is dan ook niet om een toekomstbeeld te creëren waarin mensen nooit meer het huis uitkomen voor werk, of waarin mensen geen auto’s meer hebben die ze af en toe uit gemak kunnen gebruiken. Maar dat betekent niet dat het gewenst is dat we elke ochtend weer de auto instappen om vervolgens in de file te staan. 


Het is goed om er af en toe bij stil te staan welk gedrag een situatie uitlokt, en of dit gedrag wel gewenst is. Alleen zo kunnen we (in alle openheid) bepalen hoe we de situatie zo kunnen inrichten, dat mensen niet meer onbewust keuzes maken die eigenlijk toch niet zo gunstig zijn. Zo kunnen we bijvoorbeeld op lange termijn voorkomen dat we op de automatische piloot in de ochtend weer de auto instappen en de file in rijden, als we ook de keuze kunnen maken om thuis te werken of met de fiets te gaan. 

KvK: 58990895

Btw: NL853269488B01