• Aimée de Kleijn

Waarom je bij gedragsverandering beter niet gelijk in oplossingen kunt denken




Denken in oplossingen in plaats van problemen wordt binnen organisaties vaak gezien als een waardevolle tactiek om snel stappen te zetten. Bij gedragsverandering is dit anders. Daar is stilstaan bij het probleem juist essentieel. Het denken in oplossingen is pas waardevol als je het gedrag en de situatie volledig begrijpt.


De valkuil: het gedrag en de situatie uit het oog verliezen


Mensen werken graag resultaatgericht. In veel organisaties staat snel stappen zetten naar een nieuw product of resultaat centraal. Lean, scrum en agile werken is de nieuwe standaard: snel schakelen, doorontwikkelen en quota halen zijn zo belangrijke doelstellingen geworden op de werkvloer. Het is dan ook niet gek dat organisaties met interesse in gedragsverandering regelmatig verwachten dat dezelfde snelle stappen naar een resultaat worden gezet in een gedragverandertraject.


Daar ligt nu juist de valkuil: bij gedragsverandering zorgt gelijk denken in oplossingen ervoor dat je het gedrag en de situatie uit het oog verliest. Het resultaat is dan vaak een gedragsinterventie die (nèt) niet de juiste snaar raakt. In de praktijk uit deze valkuil zich bijvoorbeeld in de aanname dat een gedragsinterventie, -techniek of nudge vanuit de ene situatie simpelweg overgenomen en geïmplementeerd kan worden in een andere situatie. Als een gedragsinterventie blijkt te werken in een stadscentrum, zal deze ook wel werken in een woonwijk, op scholen of in een supermarkt, toch? Het antwoord: niet per se.


De uitdaging: één stap terug, twee stappen vooruit


Gedrag wordt bepaald door de situatie. Elke situatie bestaat uit de mens (wie doet wat?), de omgeving (waar doen zij dat?) en een bron (wie vraagt jou om te veranderen?). De mens, de omgeving en de bron verschillen per situatie, zelfs als situaties veel op elkaar lijken. De kracht van een doeltreffende gedragsstrategie, zit hem in dat verschil. Een sterke strategie om gedrag te veranderen, houdt namelijk rekening met alle aspecten van de situatie. Voordat we met die strategie aan de slag kunnen, moeten we het gedrag en de situatie eerst écht goed begrijpen. Daar ligt nu precies de uitdaging.


In de gedragsverandering is het in kaart brengen van het gedrag en de situatie dus het belangrijkste proces. Pas als je weet welke aspecten van de situatie meespelen in de keuzes die mensen maken, kun je werken naar een oplossing die inspeelt op de belangrijkste aspecten voor die situatie. Die inzichten krijg je door goed onderzoek te doen naar de doelgroep, de fysieke én sociale omgeving waarin je gedrag verandert kritisch te bekijken, en te achterhalen welke eigenschappen van de organisatie én de communicatie over de verandering belangrijk zijn voor de gedragsverandering. Pas als je die fundering hebt, kun je voortbouwen naar een sterke gedragsstrategie.


De volgende stap: een doeltreffende gedragsstrategie


Voor organisaties die gewend zijn om gelijk in oplossingen te denken, kan het soms onwennig voelen om die stap niet gelijk te zetten. Maar door één stap terug te zetten en inzicht te krijgen in het gedrag en de situatie, kunnen we vervolgens met twee stappen vooruit naar een oplossing waarmee je successen boekt. Wanneer je het gedrag en de situatie begrijpt, gaat stappen zetten naar een praktische en actiegerichte gedragsstrategie namelijk relatief snel. Dan weet je pas welke interventies, nudges en technieken in jouw situatie écht werken.


Door de gedragsstrategie af te stemmen op die situatie, speel je in op de juiste knoppen om het gedrag blijvend te veranderen. Doe je dat niet, dan loop je het risico dat een interventie die in het stadscentrum wel werkte, in een woonwijk, school of supermarkt weinig effecten oplevert, na een tijd afzwakt, of mensen boos maakt. Je voorkomt zo dat je eerst meerdere keren in het duister tast met een onzekere gedragsstrategie. Daarmee bespaar je op de lange termijn veel geld, tijd en energie. Door een stap terug te doen, boek je als organisatie daarom ook sneller, makkelijker en efficiënter succes. Zo werk je gelijk toe naar een oplossing die de juiste snaren raakt: een gedragsstrategie die is afgestemd op jouw situatie.


KvK: 58990895

Btw: NL853269488B01